18/04/2025 Kiến thức kế toán

Hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái: Nguyên tắc, phương pháp và minh hoạ thực tế

Nội dung chính

Hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái là một trong những nghiệp vụ dễ nhầm lẫn nhất với kế toán doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ. Trong bối cảnh xuất nhập khẩu ngày càng phát triển, việc mua bán và thanh toán bằng USD, EUR, CNY… diễn ra thường xuyên, khiến kế toán phải xử lý nhiều tình huống phát sinh về tỷ giá. Nếu không nắm vững nguyên tắc ghi nhận và phân loại đúng loại chênh lệch (thực tế hay đánh giá lại), doanh nghiệp có thể gặp rủi ro sai lệch báo cáo tài chính hoặc bị truy thu thuế. Bài viết dưới đây của TACA sẽ giúp kế toán viên hệ thống lại các trường hợp đặc biệt và hướng dẫn cách hạch toán chính xác theo đúng quy định.

Chênh lệch tỷ giá hối đoái là gì?

Trong kế toán, tỷ giá hối đoái là tỷ lệ quy đổi giữa hai loại tiền tệ – ví dụ giữa USD và VND. Từ đó, chênh lệch tỷ giá hối đoái là phần chênh lệch phát sinh khi cùng một lượng ngoại tệ được quy đổi ra đơn vị tiền tệ kế toán (thường là VND) nhưng theo các tỷ giá khác nhau tại những thời điểm khác nhau.

Nói cách khác, đây chính là khoản lãi hoặc lỗ do biến động tỷ giá – và là nội dung bắt buộc phải xử lý đúng khi hạch toán kế toán chênh lệch tỷ giá hối đoái.

Chênh lệch tỷ giá có thể phát sinh trong 3 trường hợp phổ biến:

Doanh nghiệp thực hiện mua, bán, thanh toán bằng ngoại tệ trong kỳ;
Đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ tại thời điểm cuối kỳ kế toán (khi lập Báo cáo tài chính);
Chuyển đổi Báo cáo tài chính từ ngoại tệ sang Đồng Việt Nam.

>> Xem thêm: Hướng dẫn đánh giá chênh lệch tỷ giá hối đoái cuối năm và cách hạch toán

Các loại tỷ giá hối đoái sử dụng trong kế toán

Khi doanh nghiệp phát sinh giao dịch bằng ngoại tệ, mọi số liệu vẫn phải ghi sổ và lập báo cáo bằng một đơn vị tiền tệ thống nhất – thường là Đồng Việt Nam (VND). Do đó, việc quy đổi phải căn cứ vào:

Tỷ giá giao dịch thực tế: dùng để ghi nhận ban đầu các giao dịch phát sinh trong kỳ;
Tỷ giá ghi sổ kế toán: dùng để đánh giá lại khoản mục ngoại tệ tại thời điểm lập báo cáo.

Ngoài ra, khi kê khai và nộp thuế, doanh nghiệp cần thực hiện theo tỷ giá quy định riêng trong pháp luật thuế, thường là tỷ giá mua vào của ngân hàng thương mại theo quy định của Tổng cục Thuế.

Việc nắm vững các loại tỷ giá này là nền tảng quan trọng để hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái đúng quy định, tránh sai sót khi thanh kiểm tra thuế hoặc lập báo cáo tài chính.

>> Xem thêm: IAS 21 – Ảnh Hưởng Của Việc Thay Đổi Tỷ Giá Hối Đoái

Nguyên tắc xác định tỷ giá hối đoái

Để hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái chính xác, việc xác định đúng tỷ giá giao dịch thực tế là bước đầu tiên quan trọng. Dưới đây là các nguyên tắc cụ thể:

Tỷ giá giao dịch thực tế cho giao dịch phát sinh trong kỳ

Với các giao dịch ngoại tệ như mua bán, thanh toán, góp vốn,… nếu có hợp đồng rõ ràng, kế toán dùng tỷ giá ghi trong hợp đồng với ngân hàng thương mại.

Nếu hợp đồng không quy định cụ thể, kế toán sẽ xác định theo hướng dẫn sau:

Góp vốn/nhận vốn góp: Dùng tỷ giá mua ngoại tệ của ngân hàng nơi doanh nghiệp mở tài khoản để nhận vốn, tại thời điểm góp vốn.
Ghi nhận nợ phải thu: Dùng tỷ giá mua của ngân hàng nơi khách hàng được chỉ định thanh toán.
Ghi nhận nợ phải trả: Dùng tỷ giá bán của ngân hàng nơi doanh nghiệp dự kiến thực hiện thanh toán.
Mua sắm tài sản hoặc chi phí thanh toán ngay bằng ngoại tệ: Dùng tỷ giá mua của ngân hàng thực hiện thanh toán.

Doanh nghiệp cũng có thể chọn tỷ giá xấp xỉ (không lệch quá ±1% so với tỷ giá mua – bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại thường giao dịch). Tỷ giá này có thể được tính theo ngày, tuần hoặc tháng, miễn là không ảnh hưởng trọng yếu đến kết quả kinh doanh.

Tỷ giá khi đánh giá lại khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ cuối kỳ

Cuối kỳ, khi lập báo cáo tài chính, doanh nghiệp phải đánh giá lại các khoản mục tiền tệ gốc ngoại tệ, áp dụng:

Với tài sản (như tiền mặt, công nợ phải thu): Dùng tỷ giá mua của ngân hàng thương mại mà doanh nghiệp thường giao dịch.
Với nợ phải trả (như vay, công nợ phải trả): Dùng tỷ giá bán của ngân hàng thương mại quen thuộc.
Với ngoại tệ gửi ngân hàng: Dùng tỷ giá mua tại chính ngân hàng nơi doanh nghiệp gửi ngoại tệ.

Đối với các công ty con trong tập đoàn, có thể sử dụng một tỷ giá thống nhất do công ty mẹ quy định, miễn sao sát với tỷ giá thực tế.

Nếu trong kỳ doanh nghiệp đã sử dụng tỷ giá xấp xỉ, thì cuối kỳ có thể dùng tỷ giá chuyển khoản (mua, bán hoặc trung bình) để đánh giá lại. Lưu ý nên chọn ngân hàng mà doanh nghiệp thường xuyên giao dịch để đảm bảo tính nhất quán và minh bạch.

Nguyên tắc xác định tỷ giá ghi sổ

Sau khi nắm rõ nguyên tắc về tỷ giá giao dịch thực tế, bước tiếp theo kế toán viên cần hiểu là tỷ giá ghi sổ kế toán ngoại tệ – yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định lãi/lỗ tỷ giá và hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái. Trong thực tế kế toán, doanh nghiệp có thể áp dụng 2 phương pháp phổ biến để xác định tỷ giá ghi sổ:

– Tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh: Đây là phương pháp đối chiếu chính xác từng giao dịch.

Tỷ giá được ghi nhận chính là tỷ giá tại thời điểm phát sinh giao dịch, hoặc
Tỷ giá đánh giá lại cuối kỳ (nếu có) cho từng khoản mục cụ thể như nợ phải thu, nợ phải trả, ký cược, ký quỹ,…

Phương pháp này phù hợp khi doanh nghiệp có ít giao dịch ngoại tệ và muốn theo dõi cụ thể từng khoản.

– Tỷ giá bình quân gia quyền di động: Đây là cách làm phổ biến hơn ở các doanh nghiệp có nhiều giao dịch ngoại tệ.

Khi doanh nghiệp thanh toán bằng ngoại tệ (ghi bên Có tài khoản ngoại tệ), kế toán sử dụng tỷ giá bình quân gia quyền tại thời điểm thanh toán.
Cách tính đơn giản: Lấy tổng giá trị bên Nợ tài khoản ngoại tệ chia cho tổng lượng ngoại tệ thực có tại thời điểm đó.

Phương pháp này giúp tự động làm mượt chênh lệch tỷ giá theo thời gian và tránh biến động lớn khi giá ngoại tệ thay đổi.

Việc lựa chọn giữa tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh hay bình quân gia quyền cần thống nhất và duy trì nhất quán trong suốt kỳ kế toán. Đây cũng là một phần quan trọng trong quy trình hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái cần kế toán viên nắm rõ.

Nguyên tắc áp dụng tỷ giá trong kế toán

– Khi phát sinh các giao dịch bằng ngoại tệ, tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm giao dịch phát sinh được sử dụng để quy đổi ra đồng tiền ghi sổ kế toán đối với:

Các tài khoản phản ánh doanh thu, thu nhập khác. Riêng trường hợp bán hàng hoá, cung cấp dịch vụ hoặc thu nhập có liên quan đến doanh thu nhận trước hoặc giao dịch nhận trước tiền của người mua thì doanh thu, thu nhập tương ứng với số tiền nhận trước được áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm nhận trước của người mua (không áp dụng theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu, thu nhập).
Các tài khoản phản ánh chi phí sản xuất, kinh doanh, chi phí khác. Riêng trường hợp phân bổ khoản chi phí trả trước vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong kỳ thì chi phí được ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm trả trước (không áp dụng theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm ghi nhận chi phí).
Các tài khoản phản ánh tài sản. Riêng trường hợp tài sản được mua có liên quan đến giao dịch trả trước cho người bán thì giá trị tài sản tương ứng với số tiền trả trước được áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm trả trước cho người bán (không áp dụng theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm ghi nhận tài sản).
Tài khoản loại vốn chủ sở hữu;
Bên Nợ các TK phải thu; Bên Nợ các TK vốn bằng tiền; Bên Nợ các TK phải trả khi phát sinh giao dịch trả trước tiền cho người bán.
Bên Có các TK phải trả; Bên Có các TK phải thu khi phát sinh giao dịch nhận trước tiền của người mua;

– Khi phát sinh các giao dịch bằng ngoại tệ, tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh được sử dụng để quy đổi ra đồng tiền ghi sổ kế toán đối với các loại tài khoản sau:

Bên Có các TK phải thu (ngoại trừ giao dịch nhận trước tiền của người mua); Bên Nợ TK phải thu khi tất toán khoản tiền nhận trước của người mua do đã chuyển giao sản phẩm, hàng hóa, TSCĐ, cung cấp dịch vụ, khối lượng được nghiệm thu; Bên Có các TK khoản ký cược, ký quỹ, chi phí trả trước;
Bên Nợ các TK phải trả (ngoại trừ giao dịch trả trước tiền cho người bán); Bên Có TK phải trả khi tất toán khoản tiền ứng trước cho người bán do đã nhận được sản phẩm, hàng hóa, TSCĐ, dịch vụ, nghiệm thu khối lượng.
Trường hợp trong kỳ phát sinh nhiều khoản phải thu hoặc phải trả bằng ngoại tệ với cùng một đối tượng thì tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh cho từng đối tượng được xác định trên cơ sở bình quân gia quyền di động của các giao dịch với đối tượng đó.
Khi thực hiện thanh toán bằng ngoại tệ, tỷ giá bình quân gia quyền di động được sử dụng để quy đổi ra đồng tiền ghi sổ kế toán ở bên Có các TK tiền.

Nguyên tắc xác định các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ

Nguyên tắc xác định các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ: Là các tài sản được thu hồi bằng ngoại tệ hoặc các khoản nợ phải trả bằng ngoại tệ. Các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ có thể bao gồm:

– Tiền mặt, các khoản tương đương tiền, tiền gửi có kỳ hạn bằng ngoại tệ;

– Các khoản nợ phải thu, nợ phải trả có gốc ngoại tệ, ngoại trừ:

Các khoản trả trước cho người bán và các khoản chi phí trả trước bằng ngoại tệ. Trường hợp tại thời điểm lập báo cáo có bằng chứng chắc chắn về việc người bán không thể cung cấp hàng hoá, dịch vụ và doanh nghiệp sẽ phải nhận lại các khoản trả trước bằng ngoại tệ thì các khoản này được coi là các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ.
Các khoản người mua trả tiền trước và các khoản doanh thu nhận trước bằng ngoại tệ. Trường hợp tại thời điểm lập báo cáo có bằng chứng chắc chắn về việc doanh nghiệp không thể cung cấp hàng hoá, dịch vụ và sẽ phải trả lại các khoản nhận trước bằng ngoại tệ cho người mua thì các khoản này được coi là các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ.

– Các khoản đi vay, cho vay dưới mọi hình thức được quyền thu hồi hoặc có nghĩa vụ hoàn trả bằng ngoại tệ.

– Các khoản đặt cọc, ký cược, ký quỹ được quyền nhận lại bằng ngoại tệ; Các khoản nhận ký cược, ký quỹ phải hoàn trả bằng ngoại tệ.

Nguyên tắc kế toán chênh lệch tỷ giá

– Doanh nghiệp đồng thời phải theo dõi nguyên tệ trên sổ kế toán chi tiết các tài khoản: Tiền mặt, tiền gửi Ngân hàng, tiền đang chuyển, các khoản phải thu, các khoản phải trả.

– Tất cả các khoản chênh lệch tỷ giá đều được phản ánh ngay vào doanh thu hoạt động tài chính (nếu lãi) hoặc chi phí tài chính (nếu lỗ) tại thời điểm phát sinh.

– Doanh nghiệp phải đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ theo tỷ giá giao dịch thực tế tại tất cả các thời điểm lập Báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật. Đối với các doanh nghiệp đã sử dụng công cụ tài chính để dự phòng rủi ro hối đoái thì không được đánh giá lại các khoản vay, nợ phải trả có gốc ngoại tệ đã sử dụng công cụ tài chính để dự phòng rủi ro hối đoái.

– Doanh nghiệp không được vốn hóa các khoản chênh lệch tỷ giá vào giá trị tài sản dở dang.

Kết cấu và nội dung phản ảnh của Tài khoán 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái

Tài khoản 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái
Bên Nợ	Bên Có
– Lỗ tỷ giá do đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ; – Lỗ tỷ giá trong giai đoạn trước hoạt động của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có thực hiện dự án, công trình trọng điểm quốc gia gắn với nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh, quốc phòng. – Kết chuyển lãi tỷ giá vào doanh thu hoạt động tài chính;	– Lãi tỷ giá do đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ; – Lãi tỷ giá trong giai đoạn trước hoạt động của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có thực hiện dự án, công trình trọng điểm quốc gia gần với nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh, quốc phòng. – Kết chuyển lỗ tỷ giá vào chỉ phí tải chính;
Số dư bên Nợ	Số dư bên Có
Lỗ tỷ giá trong giai đoạn trước hoạt động của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có thực hiện dự án, công trình trọng điểm quốc gia gắn với nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh, quốc phòng.	Lãi tỷ giá trong giai đoạn trước hoạt động của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có thực hiện dự án, công trình trọng điểm quốc gia gần với nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh, quốc phòng.

Tài khoản 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoài, có 2 tài khoản cấp 2:

– Tài khoản 4131 – Chênh lệch tỷ giá đành giả lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ: Phản ánh số chênh lệch tỷ giá hối đoái do đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ (lãi, lỗ tỷ giá) cuối năm tài chính của hoạt động kinh doanh, kể cả hoạt động đầu tư XDCB (doanh nghiệp SXKD có cả hoạt động đầu tư XDCB).

– Tài khoản 4132 – Chênh lệch tỷ giá hối đoài giai đoạn trước hoạt động: Phản ánh số chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh và chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ trong giai đoạn trước hoạt động. Tài khoản này chỉ áp dụng cho doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có thực hiện dự án, công trình trọng điểm quốc gia gắn với nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh, quốc phòng.

Sơ đồ chữ T Tài khoản 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái

Hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái

>> Xem thêm:

Hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái: Phương pháp định khoản các giao dịch phổ biến

Kế toán chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh trong kỳ (kể cả chênh lệch tỷ giá trong giai đoạn trước hoạt động của các doanh nghiệp không do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ):

– Khi mua vật tư, hàng hoá, TSCĐ, dịch vụ thanh toán bằng ngoại tệ:

Nợ các TK 151, 152, 153, 156, 157, 211, 213, 217, 241, 623, 627, 641, 642 (tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày giao dịch)

Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (lỗ tỷ giá hối đoái)

Có các TK 111 (1112), 112 (1122) (theo tỷ giá ghi sổ kế toán).

Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (lãi tỷ giá hối đoái).

– Khi mua vật tư, hàng hoá, TSCĐ, dịch vụ của nhà cung cấp chưa thanh toán tiền, khi vay hoặc nhận nợ nội bộ… bằng ngoại tệ, căn cứ tỷ giá hối đoái giao dịch thực tế tại ngày giao dịch, ghi:

Nợ các TK 111, 112, 152, 153, 156, 211, 627, 641, 642…

Có các TK 331, 341, 336…

– Khi ứng trước tiền cho người bán bằng ngoại tệ để mua vật tư, hàng hóa, TSCĐ, dịch vụ:

Kế toán phản ánh số tiền ứng trước cho người bán theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm ứng trước, ghi:

Nợ TK 331 – Phải trả cho người bán (tỷ giá thực tế tại ngày ứng trước)

Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (lỗ tỷ giá hối đoái)

Có các TK 111 (1112), 112 (1122) (theo tỷ giá ghi sổ kế toán)

Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (lãi tỷ giá hối đoái).

Khi nhận vật tư, hàng hóa, TSCĐ, dịch vụ từ người bán, kế toán phản ánh theo nguyên tắc:

+ Đối với giá trị vật tư, hàng hóa, TSCĐ, dịch vụ tương ứng với số tiền bằng ngoại tệ đã ứng trước cho người bán, kế toán ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm ứng trước, ghi:

Nợ các TK 151, 152, 153, 156, 157, 211, 213, 217, 241, 623, 627, 641, 642

Có TK 331 – Phải trả cho người bán (tỷ giá thực tế ngày ứng trước).

+ Đối với giá trị vật tư, hàng hóa, TSCĐ, dịch vụ còn nợ chưa thanh toán tiền, kế toán ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh (ngày giao dịch), ghi:

Nợ các TK 151, 152, 153, 156, 157, 211, 213, 217, 241, 623, 627, 641, 642 (tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày giao dịch)

Có TK 331 – Phải trả cho người bán (tỷ giá thực tế ngày giao dịch).

>> Xem thêm: Hướng dẫn hạch toán nguyên vật liệu chuẩn thông tư 200/2014/TT-BTC mới nhất

– Khi thanh toán nợ phải trả bằng ngoại tệ (nợ phải trả người bán, nợ vay, nợ thuê tài chính, nợ nội bộ…), ghi:

Nợ các TK 331, 336, 341,… (tỷ giá ghi sổ kế toán)

Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (lỗ tỷ giá hối đoái)

Có các TK 111 (1112), 112 (1122) (tỷ giá ghi sổ kế toán).

Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (lãi tỷ giá hối đoái).

– Khi phát sinh doanh thu, thu nhập khác bằng ngoại tệ, căn cứ tỷ giá hối đoái giao dịch thực tế tại ngày giao dịch, ghi:

Nợ các TK 111(1112), 112(1122), 131… (tỷ giá thực tế tại ngày giao dịch)

Có các TK 511, 711 (tỷ giá thực tế tại ngày giao dịch).

– Khi nhận trước tiền của người mua bằng ngoại tệ để cung cấp vật tư, hàng hóa, TSCĐ, dịch vụ:

Kế toán phản ánh số tiền nhận trước của người mua theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm nhận trước, ghi:

Nợ các TK 111 (1112), 112 (1122)

Có TK 131 – Phải thu của khách hàng.

Khi chuyển giao vật tư, hàng hóa, TSCĐ, dịch vụ cho người mua, kế toán phản ánh theo nguyên tắc:

+ Đối với phần doanh thu, thu nhập tương ứng với số tiền bằng ngoại tệ đã nhận trước của người mua, kế toán ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm nhận trước, ghi:

Nợ TK 131 – Phải thu của khách hàng (tỷ giá thực tế thời điểm nhận trước)

Có các TK 511, 711.

+ Đối với phần doanh thu, thu nhập chưa thu được tiền, kế toán ghi nhận theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh, ghi:

Nợ TK 131 – Phải thu của khách hàng

Có các TK 511, 711.

– Khi thu được tiền nợ phải thu bằng ngoại tệ, ghi:

Nợ các TK 111 (1112), 112 (1122) (tỷ giá thực tế tại ngày giao dịch)

Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (lỗ tỷ giá hối đoái)

Có các TK 131, 136, 138 (tỷ giá ghi sổ kế toán).

Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (lãi tỷ giá hối đoái).

– Khi cho vay, đầu tư bằng ngoại tệ, ghi:

Nợ các TK 121, 128, 221, 222, 228 (tỷ giá thực tế tại ngày giao dịch)

Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (lỗ tỷ giá hối đoái)

Có các TK 111 (1112), 112 (1122) (tỷ giá ghi sổ kế toán)

Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (lãi tỷ giá hối đoái).

– Các khoản ký cược, ký quỹ bằng ngoại tệ

Khi mang ngoại tệ đi ký cược, ký quỹ, ghi:

Nợ TK 244 – Cầm cố, thế chấp, ký cược, ký quỹ

Có các TK 111 (1112), 112 (1122) (tỷ giá ghi sổ kế toán).

Khi nhận lại tiền ký cược, ký quỹ, ghi:

Nợ các TK 111 (1112), 112 (1122) (tỷ giá giao dịch thực tế khi nhận lại)

Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (lỗ tỷ giá)

Có TK 244 – Cầm cố, thế chấp, ký cược, ký quỹ (tỷ giá ghi sổ)

Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (lãi tỷ giá).

Kế toán chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh do đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ

– Khi lập Báo cáo tài chính, kế toán đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ theo tỷ giá hối đoái giao dịch thực tế tại thời điểm báo cáo:

Nếu phát sinh lãi tỷ giá hối đoái, ghi:

Nợ các TK 1112, 1122, 128, 228, 131, 136, 138, 331, 341,..

Có TK 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái (4131).

Nếu phát sinh lỗ tỷ giá hối đoái, ghi:

Nợ TK 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái (4131)

Có các TK 1112, 1122, 128, 228, 131, 136, 138, 331, 341,…

– Kế toán xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh do đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ: Kế toán kết chuyển toàn bộ khoản chênh lệch tỷ giá hối đoái đánh giá lại (theo số thuần sau khi bù trừ số phát sinh bên Nợ và bên Có của TK 4131) vào chi phí tài chính (nếu lỗ tỷ giá hối đoái), hoặc doanh thu hoạt động tài chính (nếu lãi tỷ giá hối đoái) để xác định kết quả hoạt động kinh doanh:

Kết chuyển lãi tỷ giá hối đoái đánh giá lại cuối năm tài chính vào doanh thu hoạt động tài chính, ghi:

Nợ TK 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái (4131)

Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (nếu lãi tỷ giá hối đoái).

Kết chuyển lỗ tỷ giá hối đoái đánh giá lại cuối năm tài chính vào chi phí tài chính, ghi:

Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (nếu lỗ tỷ giá hối đoái)

Có TK 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái (4131).

>> Xem thêm: Hướng dẫn cách hạch toán ngoại tệ theo Thông tư 200/2014/TT-BTC đúng chuẩn 2024

– Kế toán chênh lệch tỷ giá phát sinh trong giai đoạn trước hoạt động của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có thực hiện dự án, công trình trọng điểm quốc gia gắn với nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh, quốc phòng:

Đơn vị áp dụng tất cả các quy định về tỷ giá và nguyên tắc kế toán như đối với các doanh nghiệp khác, ngoại trừ:

+ Việc ghi nhận khoản lãi tỷ giá khi phát sinh được phản ánh vào bên Có TK 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái;

+ Việc ghi nhận khoản lỗ tỷ giá khi phát sinh được phản ánh vào bên Nợ TK 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái;

Khi doanh nghiệp đi vào hoạt động, kế toán kết chuyển khoản chênh lệch tỷ giá vào doanh thu hoạt động tài chính hoặc chi phí tài chính.

– Xử lý số chênh lệch tỷ giá còn lại trên TK 242 – Chi phí trả trước và TK 3387 – Doanh thu chưa thực hiện:

Các doanh nghiệp chưa phân bổ hết khoản lỗ chênh lệch tỷ giá của giai đoạn trước hoạt động (đang phản ánh trên tài khoản 242 trước thời điểm thông tư này có hiệu lực) phải kết chuyển toàn bộ số lỗ chênh lệch tỷ giá vào chi phí tài chính để xác định kết quả kinh doanh trong kỳ, ghi:

Nợ TK 635 – Chi phí tài chính

Có TK 242 – Chi phí trả trước

Các doanh nghiệp chưa phân bổ hết khoản lãi chênh lệch tỷ giá của giai đoạn trước hoạt động (đang phản ánh trên tài khoản 3387 trước thời điểm thông tư này có hiệu lực) phải kết chuyển toàn bộ số lãi chênh lệch tỷ giá vào doanh thu hoạt động tài chính để xác định kết quả kinh doanh trong kỳ, ghi:

Nợ TK 3387 – Doanh thu chưa thực hiện

Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính.

Hướng dẫn hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái trong trường hợp cụ thể

Công ty nhập khẩu một máy móc từ Nhật Bản, giá 10.000 USD. Giao dịch xảy ra như sau:

Ngày 01/03/N: Ứng trước 6.000 USD cho nhà cung cấp bằng chuyển khoản ngân hàng.
Ngày 15/03/N: Nhận máy móc.
Ngày 30/03/N: Thanh toán nốt 4.000 USD còn lại.
Tỷ giá ghi sổ kế toán: 23.500 VND/USD
Tỷ giá thực tế ngày 01/03/N: 23.600 VND/USD
Tỷ giá thực tế ngày 15/03/N: 23.800 VND/USD
Tỷ giá thực tế ngày 30/03/N: 23.300 VND/USD

Kế toán ghi nhận như sau:

– Ngày 01/03/N – Ứng trước 6.000 USD cho người bán

Ghi nhận theo tỷ giá thực tế tại thời điểm ứng trước: 23.600 VND/USD

Nợ TK 331: 141.600.000 VND (6.000 USD × 23.600)

Nợ TK 635: nếu lỗ tỷ giá (nếu tỷ giá ghi sổ < 23.600)

Có TK 1122: 141.000.000 VND (6.000 × 23.500)

Có TK 515: nếu lãi tỷ giá (nếu tỷ giá ghi sổ > 23.600)

Lỗ tỷ giá = (23.600 – 23.500) × 6.000 = 600.000 VND

Nợ TK 635: 600.000

Có TK 1122: 141.000.000

– Ngày 15/03/N – Nhận máy móc: Máy có giá 10.000 USD, chia làm 2 phần:

6.000 USD đã ứng trước → theo tỷ giá ngày ứng trước (23.600)
4.000 USD còn nợ → theo tỷ giá ngày nhận hàng (23.800)

Nợ TK 211: 236.000.000 (6.000 × 23.600)

Nợ TK 211: 95.200.000 (4.000 × 23.800)

Có TK 331: 236.000.000 (ứng trước)

Có TK 331: 95.200.000 (nợ mới)

– Ngày 30/03/N – Thanh toán nốt 4.000 USD

Ghi theo tỷ giá ghi sổ: 23.500 VND/USD
Thực tế thanh toán: 4.000 × 23.300 = 93.200.000 VND
Ghi sổ theo tỷ giá ghi sổ: 94.000.000 VND; Lỗ tỷ giá = 800.000 VND

Nợ TK 331: 94.000.000

Nợ TK 635: 800.000

Có TK 1122: 93.200.000

>> Xem thêm:

Q&A – Kế toán thường gặp sai ở đâu khi hạch toán chênh lệch tỷ giá?

Hạch toán chênh lệch tỷ giá luôn là một trong những nghiệp vụ dễ mắc lỗi – đặc biệt với doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ thường xuyên. Dưới đây là những câu hỏi kế toán thường gặp nhất, cùng những sai sót phổ biến cần tránh, giúp bạn định khoản chính xác và tuân thủ đúng theo chuẩn mực hiện hành.

Nhận tạm ứng bằng ngoại tệ có cần ghi nhận chênh lệch tỷ giá?

Nhiều kế toán nhầm tưởng rằng tạm ứng chỉ là “tiền gửi trước”, không ảnh hưởng đến lãi/lỗ tỷ giá. Nhưng thực tế không đơn giản vậy. Khi doanh nghiệp nhận tạm ứng bằng ngoại tệ từ khách hàng, bạn phải ghi nhận công nợ phải thu (TK 131) có gốc ngoại tệ. Vì vậy, vào thời điểm cuối kỳ kế toán, số dư ngoại tệ này cần được đánh giá lại theo tỷ giá thực tế. Lãi hoặc lỗ chênh lệch tỷ giá phát sinh sẽ ghi nhận vào TK 413, sau đó kết chuyển sang TK 515 hoặc 635. Nếu bỏ qua bước này, bạn dễ khiến số liệu trên báo cáo tài chính bị sai lệch – đặc biệt trong các kỳ tỷ giá biến động mạnh.

>> Xem thêm: Hướng dẫn chi tiết hạch toán tạm ứng (mới nhất 2025)

Giao dịch ngoại tệ nhưng thanh toán bằng VND thì có phát sinh chênh lệch tỷ giá không?

Một câu hỏi thường gặp là: khi giao dịch phát sinh bằng ngoại tệ (ví dụ mua hàng nhập khẩu USD), nhưng khách hàng hoặc nhà cung cấp lại thanh toán bằng VND theo tỷ giá thỏa thuận, thì kế toán xử lý thế nào? Câu trả lời là bạn vẫn phải ghi nhận giao dịch theo tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày phát sinh. Việc đối tác thanh toán bằng VND không loại trừ khả năng phát sinh chênh lệch tỷ giá. Kế toán cần xác định phần chênh giữa tỷ giá ban đầu và tỷ giá thực tế lúc thanh toán, từ đó ghi nhận lãi hoặc lỗ vào kết quả kinh doanh. Đây là lỗi phổ biến khi kế toán “ngầm hiểu” rằng dùng VND thì không có tỷ giá – và điều đó là sai.

Đầu tư góp vốn bằng ngoại tệ vào công ty liên kết có cần đánh giá lại?

Đây là câu hỏi khiến nhiều kế toán bối rối, nhất là khi đầu tư vào công ty liên doanh bằng USD, EUR… Theo nguyên tắc kế toán, nếu khoản đầu tư vẫn đang được hạch toán trên sổ kế toán (TK 221, 222) và chưa thanh lý, thì vào cuối mỗi kỳ bạn cần đánh giá lại số dư này theo tỷ giá thực tế tại ngày lập BCTC. Chênh lệch phát sinh sẽ ghi nhận vào lãi/lỗ tỷ giá. Việc bỏ qua bước này có thể khiến khoản đầu tư ghi nhận sai giá trị, ảnh hưởng đến cả báo cáo tài chính hợp nhất nếu doanh nghiệp có nhiều đơn vị thành viên.

>> Xem thêm: Vas 08 – Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 08 (Thông tin tài chính về những khoản góp vốn liên doanh)

Hợp đồng ngoại tệ trả chậm có cần đánh giá lại cuối kỳ?

Với các hợp đồng mua bán hoặc vay mượn trả chậm trong vòng vài tháng bằng ngoại tệ, kế toán cần lưu ý đánh giá lại công nợ vào cuối mỗi kỳ kế toán. Dù chưa đến hạn thanh toán, nhưng vì là khoản mục có gốc ngoại tệ (ví dụ TK 131, 331), nên vẫn phải đánh giá lại theo tỷ giá thực tế tại ngày lập báo cáo tài chính. Đặc biệt, nếu hợp đồng có thỏa thuận tỷ giá cố định thì bạn vẫn dùng tỷ giá tại ngày giao dịch để hạch toán ban đầu, không được cố định tỷ giá trong suốt thời gian của hợp đồng. Việc đánh giá lại định kỳ giúp đảm bảo số liệu kế toán phản ánh đúng thực tế tài chính của doanh nghiệp.

Trên đây là những điểm quan trọng giúp bạn hiểu rõ hơn về cách hạch toán chênh lệch tỷ giá hối đoái, từ đó áp dụng hiệu quả trong thực tế. Hy vọng rằng thông tin trong bài viết từ TACA đã góp phần giúp bạn nắm vững cách xử lý các tình huống thuế phức tạp, nâng cao kiến thức chuyên môn, nhanh nhạy trong việc giải quyết các trường hợp thực tế.

Đồng thời, những kiến thức hạch toán nghiệp vụ mua hàng bán hàng trong doanh nghiệp thương mại sẽ được chia sẻ chi tiết và chuyên sâu hơn tại Môn Kế toán Chương trình Ôn thi chứng chỉ Đại lý thuế, Chứng chỉ hành nghề kế toán APC và Chứng chỉ hành nghề kiểm toán CPA tại Học viện TACA.

Bên cạnh đó, để khẳng định vị thế của mình trong ngành kế toán kiểm toán và tư vấn thuế một cách dễ dàng, tiết kiệm thời gian, công sức, chi phí mà vẫn được tiếp cận lộ trình ôn thi bài bản, phương pháp học thông minh, mời bạn tham khảo các khóa ôn thi “Ôn là đậu!” của TACA tại đây:

Chứng chỉ hành nghề kế toán – Cánh cửa mở ra sự nghiệp kế toán thành công vang dội

Chứng chỉ CPA – Con đường dẫn tới thành công trong sự nghiệp kiểm toán

Chứng chỉ Đại lý thuế – Học sớm để trở thành chuyên gia tư vấn thuế

Taca Certified Professional Accounting,